ChatGPT op het werk en de AVG: een praktische checklist
Dit is een praktische gids en geen juridisch advies. Heeft je organisatie een privacy officer of functionaris gegevensbescherming, dan gaan hun regels voor. Is die er niet, dan is dit de manier van denken die de meesten van hen zouden volgen.
Het ene idee dat je moet onthouden
Onder de AVG is een persoonsgegeven alle informatie over een herleidbare persoon. Dat is meer dan een naam of een BSN. Ook een e-mailadres, een klantnummer, een kenteken, een functietitel in een klein bedrijf of een omschrijving die bij één persoon uitkomt, valt eronder.
Zodra je een tekst met zulke gegevens in een AI dienst van een ander bedrijf plakt, verwerk je ze en geef je ze meestal door aan een verwerker. Dat mag, maar alleen als de basis op orde is: een grondslag, een verwerkersovereenkomst met de aanbieder, niet meer gegevens dan nodig en passende beveiliging.
Gratis accounts en accounts voor consumenten komen doorgaans zonder verwerkersovereenkomst. Zakelijke abonnementen hebben die doorgaans wel, en gebruiken je gegevens standaard niet om modellen te trainen. Dat verschil weegt zwaarder dan welke instelling in het product ook.
Eerst pseudonimiseren
De AVG noemt pseudonimiseren uitdrukkelijk als beveiligingsmaatregel (artikel 32) en als manier om privacy in het ontwerp mee te nemen (artikel 25). Als je jan.jansen@example.nl vervangt door [EMAIL_1] voordat de tekst je computer verlaat, gebeuren er drie dingen:
- De aanbieder krijgt voor dat gegeven niets dat direct naar een persoon leidt.
- Wordt de tekst bewaard, bekeken of gelekt, dan blijft de schade beperkt.
- Je krijgt nog steeds de hulp waarvoor je kwam, want de opbouw van de tekst is intact.
Gepseudonimiseerde gegevens blijven persoonsgegevens zolang jij de sleutel hebt waarmee de plaatshouders terug te zetten zijn. Houd die sleutel dus op je eigen computer. Zo werkt Tekst anonimiseren: de koppeling tussen plaatshouders en echte waarden verlaat de browser niet.
Waar pseudonimiseren niet genoeg is
Sommige gegevens zijn bijzonder volgens artikel 9 en vragen extra voorzichtigheid, of een besluit van iemand die daarover gaat: gezondheid, godsdienst, politieke opvattingen, lidmaatschap van een vakbond, seksuele gerichtheid, biometrische en genetische gegevens. Hetzelfde geldt voor strafrechtelijke gegevens en voor het BSN, dat je alleen mag gebruiken als een wet dat bepaalt.
Wees ook terughoudend met gegevens over kinderen, met personeelszaken zoals beoordelingen en verzuim, en met alles wat onder een beroepsgeheim valt. Daar is de goede vraag vaak niet hoe je het opschoont, maar of het wel in een algemene AI tool thuishoort.
De checklist
- Welk account gebruik ik? Een privé account voor werkgegevens is de meest gemaakte fout. Gebruik het abonnement dat je organisatie heeft goedgekeurd, met een verwerkersovereenkomst.
- Heb ik de echte waarden nodig? Voor schrijven, samenvatten, vertalen, indelen en fouten zoeken bijna nooit. Vervang ze door plaatshouders.
- Zitten er bijzondere gegevens in? Dan eerst overleggen, of het niet doen.
- Staat training uit? Zet in de instellingen het gebruik van je gesprekken voor training uit, als het abonnement dat niet al doet.
- Heb ik het resultaat nagelezen? Zowel de opgeschoonde tekst die je verstuurt als het antwoord dat je terugkrijgt.
- Is het ergens vastgelegd? Een kort beleid voorkomt dat iedereen het zelf moet bedenken. Gebruik gerust ons voorbeeld AI beleid.
En de AI verordening?
Naast de AVG vraagt de Europese AI verordening sinds 2 februari 2025 van organisaties die AI systemen gebruiken dat hun medewerkers genoeg van AI weten om er verantwoord mee te werken. Een korte uitleg aan het team, vastgelegd in je beleid, is daarvoor een logisch begin.
Als het toch misgaat
Is er iets geplakt dat er niet in had gemogen, meld het dan direct intern. Ging het om een wachtwoord of een sleutel, vervang die meteen. Of het een datalek is dat bij de Autoriteit Persoonsgegevens gemeld moet worden, hangt af van wat er is gedeeld en met welke dienst. Die afweging hoort bij degene die in je organisatie over privacy gaat.